Pınar Erecevit Sönmez1
1Munzur Üniversitesi, Pertek Sakine Genç Meslek Yüksekokulu, Sağlık Hizmetleri Bölümü, Tunceli, Türkiye

Özet. Halk sağlığı için alternatif tedavi yöntemleri olan balneoloji veya hidroterapi
faktörlerini kimyasal, biyolojik ve tıbbi açıdan inceleyen bir disiplin olarak da tanımlanabilir.
Bu çalışmada Tunceli ili Pertek ilçesinde bulunan yeraltı sularının balneolojiye uygun olup
olmadığının araştırılması amaçlanmıştır. Doğal yeraltı suları ile ilgili olarak kimyasal,
radyoaktivite analizleri, mikrobiyolojik kalite, antimikrobiyal aktiviteler belirlendi ve doğal
bir şifa kaynağı olma yeteneği araştırıldı. Kimyasal içeriği incelendiğinde bromür miktarı
0.24mg/L, İyot (I); 1.9 mg / L, kükürt (S); 0.02 mg / L, bor (B): 2676 μg / L, silisyum (Si); 1.9
mg/L. Sonuçlara göre termal su, balneoloterapide kullanılabilecek özelliğe sahiptir.
Radyoaktivite analizi sonuçlarına göre alfa (α) 0,15 Bq/L; Beta (β) <0.30 Bq/L ve radon (Rn)
<13.4 Bq/Ltrityum (T) içeriği <10 Bq/L (<83.33 TB) olup hem mineralli hem de genç su
grubuna dahildir. Buyeraltı suyu ve mikrobiyoloji açısından standartlara uygundur (Total
bakteri, koliform,Escherichia coli). Antibakteriyel, antifungal ve antidermatofit özellikleri
iyileştirici bir kaynak olduğunu kanıtlamaktadır. Bu şifalı suyun hem içme kürü olarak insan
sağlığını koruma ve geliştirme konusundaki etkinliğini teyit ettik hem de Sağlık ve Termal
Turizmde ilgili suyu kullanarak en yeni ve en etkili arıtma yöntemlerine ulaştık.
Anahtar Kelimeler: Balneoloterapi; doğal termal su; kimyasal içerik; radyoaktivite değeri,
mikrobiyolojik kalite; antimikrobiyal aktivite; Pertek
Giriş
Şifalı su hem hastalık tedavisinde hem de sağlığın
korunmasında önemli bir faktördür (1). Hastalıkların yanı
sıra stresten arınmak, canlılık, gençlik ve güzellik
kazanmak için termal tesisler tercih edilmektedir.
Özellikle gelişmiş ülkelerde yaşlı nüfusun artması; sağlığı
koruyan önlemlerin alınması ve bu ilkelere uygun bir
yaşam sürmeye çalışılması, turizm işletmelerini daha ilgi
çekici hale getirmektedir (2).
Türkiye, jeotermal açıdan dikkat çekici konumu
nedeniyle zengin termal su ve sağlık tesislerine
sahiptir
kemer (3). Literatürde kaplıca adı olarak 529’a
yakın termo mineral kaynağı kaydedilmiş;
bazıları Sağlık Bakanlığı’ndan izin almıştır.
Ankara, Afyonkarahisar, Denizli, Konya, Yalova,
Aydın, Muğla, İzmir, İstanbul, Tuzla, Manisa,
Nevşehir, Tokat, Bingöl, Şanlıurfa, Amasya,
Kahramanmaraş, Kırşehir, Rize’de yaygın olarak
bilinen mineralli termal su kaynaklarından
bazılarıdır. Bu kaplıcalardaki suların sıcaklığı
fiziksel, kimyasal ve mikrobiyolojik özellikler
açısından farklılık göstermektedir (4).
Su kaynaklarının ve maden sularının insan
beslenmesinde özellikle yaşamın farklı evrelerinde,
fiziksel aktivitede ve bazı morbid durumların varlığında
kullanılması büyük önem taşımaktadır (5). Çok var Gerek kaplıcaların hammaddesi olan termal
kaynaklar gerekse termal turizmin suları ve ilgili
suların insan sağlığı üzerindeki olumlu etkileri
üzerine çalışmalar yapılmıştır (6-14).
Bu makale, Pertek termal suyunun bazı biyolojik
parametrelerinin belirlenmesi açısından ilk
verileri içermektedir.
Tüm dünyada alternatif şifa kaynaklarına
yönelme; koruyucu önlemler almak ve bu ilkelere
dayalı bir yaşam sürmeye çalışmak her geçen
gün artış göstermiştir. Bu çalışma kapsamında
çok sayıda faydalı bileşene sahip mineral
kaynağı (15) olan ve aynı zamanda hem termal
sağlık hem de termal turizm açısından değerli
olan şifalı sular değerlendirilmiştir. İlgili suların
antimikrobiyal ve antiinflamatuar özellikleri bu
makalenin konusunu ve amacını
vurgulamaktadır. Ayrıca bu çalışma ile doğal
ürünlere yönelen tüketiciler için tedavi edici etkili
gıdalara kaliteli bir alternatif sunulacaktır.
Antibiyotiklere karşı yüksek direnç düşünüldüğünde
yeni antimikrobiyal ürünlerin araştırılması gerekliliği
kaçınılmazdır. Bakteriyel, viral ve mantar hastalıkları
özellikle gelişmiş ülke toplumlarını ciddi şekilde
tehdit etmektedir. Doğal ürünler, bulaşıcı hastalıklar
da dahil olmak üzere birçok durum için bazı
terapötik ajanlara sahip olma potansiyeline sahiptir
(16). Yeraltı kaynaklarını kullanarak hastalıkları
tedavi etmeye çalışmak çok eski bir yöntemdir(17).
Balneolojiveya hidroterapi yani bir düzine tedavi
yöntemihalk sağlığı için alternatif tedavidir.
Balneoloji, balneoterapinin faktörlerini fiziksel,
kimyasal, biyolojik, jeolojik, jeolojik, hidrolojik,
ekolojik ve tıbbi açıdan gözden geçiren bir disiplin
olarak da tanımlanabilir (18).
Böylece çalışmamız, gelişen teknolojiye rağmen
doğal termal kaynaklarda sağlık arayan tedavi
edici gıda olarak alternatif tedavi yaklaşımının
geliştirilmesine katkıda bulunacaktır. Kaplıcaların
medikal turizmdeki önemini göstermek için bu
konuda bir çalışma yapmakta fayda var;
alternatif tedavi yöntemleri ve genel olarak
turizmin sürdürülebilirliğini sağlamak.
Bu çalışmada Pertek termal suyunun
mikrobiyolojik kalitesi ve kükürt, iyot, silikon,
brom, bor ve radyoaktivite değerleri belirlenmiştir.
insan sağlığı üzerinde olumlu ve tedavi edici
etkileri olan tesis.
Gereç ve Yöntemler
Su numunelerinin analiz için hazırlanması
Tunceli ili Pertek ilçesi Singeç mevkiinden steril
bir şişeye taşmadan en az 30 saniye basınçlı su
dökülerek alınmıştır. Numuneler buzdolabında
veya izotermli kaplarda 5 o C ± 3 o C’de soğuk
ambalajda bekletilerek 6-8 saat içinde
laboratuvara taşındı. Örnekleme ve analiz
arasındaki süre 12 saatten fazla değildi.
Numuneler soğuk zincir koşullarında
laboratuvara taşındı.
Bazı kimyasal içeriklerin tayini
Termal suyun kükürt, silisyum, bromür, bor
içerikleri aşağıdaki yöntemlerle yapılmıştır.
SM4500S-2-D sülfür metilen mavisi yöntemi ile
termal suyun kükürt içeriği (mg/L) (19), artek
mühendislik çevre laboratuvarı ile iyot içeriği
(mg/L) (mg/L), SM3111D standart yöntemleri ile
Silisyum içeriği (mg/L) alev atomik absorpsiyon
spektrometrisi (20), Bromür içeriği (mg/L)
SM4110B kimyasallarla
anyonbyiyonkromatografinin eluent iletkenliğinin
baskılanması (21), EPA 200.7 ile metal ve eser
elementlerin belirlenmesi endüktif olarak
eşleşmiş plazma atomik emisyon spektrometrisi
ile su ve atıklar (22).
Radyoaktivite kalitesi
Termal su örneklerinin radyoaktivite
parametresini ve mikrobiyolojik kalitesini (toplam
koliformlar, toplam aerobik ve mezofilik,
Escherichia coli) belirlemek için Artek
mühendislik çevre laboratuvarından hizmet aldık.
Mikrobiyolojik analizler
Bu çalışmada TSEN İSO’nun tespiti ve sayımı
için membran filtrasyon yöntemi kullanılmıştır

9308-1, E. coli ve koliform bakteriler.
Membranfiltrasyon sistemi çalışmadan önce
sterilize edilmiştir. Türe özgü Tergitol besiyeri, üretici
tarafından verilen talimatlara göre 3.5 mL steril
damıtılmış su ile ıslatıldı. Membran filtrasyon
sisteminin gözenekli plağına steril forseps
kullanılarak 0,45 μm gözenek çapına sahip steril
membran filtre yerleştirildi. Huni sistemi dikkatlice
masaya yerleştirildi ve kilitlendi. İncelenecek
numunenin 250 mL’si, bakterileri tutan bir membran
filtre üzerinden sterilize edilmiş bir membran
filtrasyon sisteminden süzüldü. Numune vakumla
filtrelendi. Membran filtre steril forsepsleri ile hava
kontaminasyonunu önlemek için huninin kilidi
açılarak hemen Tergitol ortamına yerleştirildi ve
membran filtre ile besiyeri arasında hava
bırakılmadan (36 ± 2) º C’de (21 ± 3 º C) saatlerce
inkübasyona bırakıldı. Membran filtre üzerinde sarı
turuncu renkli koloniler ve membran filtre altında
sarı lekeler oluşturan laktoz pozitif bakteriler sayıldı.
Oksidaz negatif reaksiyonu olan tüm koloniler
askolipom bakterisi olarak sayıldı ve oksidaz negatif
ve indol pozitif reaksiyonu olan tüm kolonilerE
olarak sayıldı. Coli. Membran filtrede sayılan
karakteristik koloniler ve doğrulama testlerinin
sonuçları dikkate alındıktan sonra, koliform bakteri
sayısı veE. 250 mL numunede bulunan coli, TS EN
ISO 9308-1’e göre hesaplanmıştır (23).
Toplam bakteri sayımı (aerobik ve mezofilik)
SM9215B standart yöntemleri ile heterotropik
plak sayımı ile yapıldı (24).
Antimikrobiyal etkiler
Su örnekleri. Ocak ve Eylül aylarında su
örneklerinin antimikrobiyal faaliyetleri, su
örneklerinin en kısa sürede steril koşullarda,
ışıktan korunarak 5 º C ± 3 º C sıcaklıktaki
buzdolabında ve buz pili izotermal kaplarda
laboratuvara iletilmesi ile araştırılmıştır.
Mikrobiyal suş. Bakteriler (Enterococcusfaecalis
ATCC 29212, Staphylococcus aureus ATCC29213,
Escherichia coli ATCC 25922,
Klepsiellapneumoniae klinik izolat), maya (Candida
albicansRSKK 02007, Candida glabrata RSKK
014019, Candida tropicalis RSKK 02011, dermatofit
mantarları (EpidermophytonfloccosumRSKK14024,
Trichophyton rubrum RSKK 03022) mevcut
çalışmada test edilen türlerdi. Test edilen bakteri
suşları, Enfeksiyon Hastalıkları Klinik
Mikrobiyoloji Laboratuvarı, Göztepe Hastanesi,
İstanbul-Türkiye Medical Park’tan; maya ve
dermatofit mantarları Refik Saydam Ulusal İlaç
Kültürü Koleksiyonu’ndan elde edilmiştir.
Mikroseyreltme yöntemi (MIC). McFarland 0.5 bulanıklık
süspansiyonu, sıvı ortamda büyüyen
mikroorganizmalardan hazırlanacaktır. Bu çalışmada su
örneklerinin mikroorganizmalara karşı minimum
inhibisyon konsantrasyonunu (MIC) belirlemek için
mikrodilüsyon et suyu yöntemi kullanılacaktır. Mueller
Hinton Broth (Accumix® AM1072) bakteriler için
kullanılacaktır; Saboraud Dekstroz Suyu
(HimediaME033) besiyeri maya ve dermatofit mantarları
için kullanılacaktır. Mikrotitre plakalarının ilk sırasındaki
kuyucuklara 90 μL ortam ve diğer kuyucukların her
birine 50μL ortam eklenecektir. 11. sıra kuyucuklar
kontrol olarak kullanılacak ve 100 μL ortam eklenecektir
(25). 8. sıra kuyular üreme kontrolü olarak kullanılacaktır.
İlk sıradaki kuyucuklara 10 μL ekstrakt ilave edilecek ve
6 kez seri seyreltme yapılacaktır. Bakteriler için 5 x 105
CFU / mL ve maya ve dermatofit mantarları için 0.5-2.5 x
103 CFU / mL olacak şekilde her bir kuyucuğa 50 μL
mikroorganizma süspansiyonu eklenecektir. Bakterili
plakalar37 ± 1 º C’de 24 saat inkübe edilir, mayalı
tabaklar25 ± 1°C’de 48 saat eklenir. Her bir kuyucuğa 50
μL 2 mg/mL 2,3, 5-Trifeniltetrazolyum klorür (TTC)
(Merck, Almanya) ilave edilecek ve inkübasyon süresi
sonunda büyümenin görünür hale gelmesi için 37 °C’de
2 saat inkübe edilecektir. Renk değişimi olmayan ilk
kuyucuklar MİK değeri olarak kabul edilecektir. Test üç
kez tekrarlanacaktır.

Sonuçları
Kimyasal içerik
Tunceli ili Pertek ilçesinde bulunan Pertek termal
ana kuyu örneklerinin fizikokimyasal analiz
sonuçlarına göre hem içme suyu hem de
hidroterapi açısından tıbbi ve balneolojik
değerlendirmesi yapılmıştır. İlgili sular “Kalsiyum
ve Termo mineralli sular” grubunda yer almaktadır.

magnezyum bikarbonat”. İlgili su, karbondioksit,
bikarbonat ve florür değerleri açısından mineralli
su içme kürü için geçerli kabul edilen eşik değeri
aşmaktadır. Ayrıca ilgili su örneklerinin tarımsal
veya organik kirlilik açısından mükemmel olduğu
bulunmuştur. Ancak kükürt, iyot, silikon, brom,
bor ve radyoaktivite değerleri yoktur. Çünkü bu
faktörlerle ilgili balneolojik bir değerlendirme
yapmadık. Ayrıca mikrobiyolojik kalite ile ilgili bir
çalışma da yapılmamıştır. Çevre illerden gelen
insanlara, dejeneratif eklem rahatsızlıkları,
iltihaplı romatizmal hastalıklar, kronik sırt ağrısı,
ameliyat sonrası rehabilitasyon, sedef hastalığı,
egzama, akne, diyabet ve hareketsizliğe bağlı
cilt lezyonları için su banyosu ve içme kürünün
avantajlarından bahsedildi. Ayrıca böbrek ve
idrar yolu taşları, kronik ve tekrarlayan ülserler,
mide ve ince bağırsakta fonksiyonel bozukluklar,
idrar yolu enfeksiyonları, astım, bronş
rahatsızlıkları için içme küründe ilgili suyun
avantajlarından çevre illerden gelen insanlara da
bahsedilmiştir. Bu tür kullanımların yararlarını
doğrulamak için daha fazla bilimsel çalışmaya
ihtiyaç vardır (15).
Ancak yapılan araştırmalarda Pertek ilçesinin de
Türkiye’de sağlık turizmi içinde olduğundan
bahsedilmektedir (26). Bu şifa kaynağının kükürt,
iyot, silikon, brom, bor ve radyoaktivite değerlerinin
ve mikrobiyolojik kalitesinin araştırılması açısından
ilgili bir çalışma önemlidir. Kalsiyum, magnezyum,
bikarbonat ve karbondioksit pozitif olduğu teyit
edilen yüksek değerlerin insan sağlığı üzerinde
etkileri olduğu için tekrar analizine başvurmadık.
Tablo 1’de Pertektermal suyun kimyasal içeriği
gösterilmektedir: Bromür (Br) miktarı 0,24
mg/L;İyodür (I) 1,9 mg/L; Kükürt (S) 0.02 mg / L’dir;
Bor(B) 2676 μg/L’dir; Silisyum (Si) 1.9 mg / L’dir.
Radyoaktivite içeriği
İnsan ve çevre birbirinden ayrılamaz iki kavramdır.
İnsanların maksimum fayda sağladığı unsur
doğadaki sudur. Su kullanımını kontrol eden en önemli
özelliklerden biri radyoaktivitedir. Dünya Sağlık Örgütü
(WHO) ve Amerikan Çevre Koruma Ajansı (EPA),
radyoaktivite limitlerini toplam alfa için 0.5Bq / L olarak
kabul eder; Toplam beta için 1 Bq /L. Bu sınır değerler,
insanın tüm yaşamı boyunca aldığı radyasyon dozunun
sağlıkta bir kayba neden olmadığı düşüncesinden
hareketle belirlenmiştir. DSÖ’nün tavsiye ettiği değerler,
Türkiye İçme Suyu Standartlarını (TSE266) doğrudan
yansıtmaktadır. Balneolojik olarak, akciğer ve diğer
solunum yolu hastalıkları, cilt ve sindirim sistemi
kanserleri gibi radyoaktiviteye olumsuz etkilerine
rağmen, içme dışında ilgili suların kullanımı yaygındır.
Radyoaktif suların mineralizasyonu düşük olsa bile aynı
zamanda şifacıdırlar. Kullanmadan önce ilgili suların
bilinmesi gerekiyorsa radyoaktif elementlerin ve
radyoaktivitelerin belirlenmesi gerekir. Radon,
Uranyum, Toryum gibi elementlerin bulunduğu sular
radyoaktif sulardır. Bu sular romatizmal, metabolik,
endokrin, nörolojik, jinekolojik, gastrointestinal ve
dolaşım sistemi hastalıklarında kullanılmaktadır.
Ankiloz, spondilit, dejeneratif boyun ağrısı olan
hastalarda yapılan çalışmalarda, radon banyoları ve
inhalasyon gibi tedavilerin ağrıda azalma ve harekette
belirgin artış gibi olumlu etkilere neden olduğu
gözlenmiştir. Diğer bir deyişle, düşük dozda iyonize
radyoaktivite kaynağı olan doğal kaynakların birçok
sistem hastalığında olumlu etkileri vardır (27). Çalışma
sonuçlarına göre alfa 0.15 Bq/L; beta <0.30 Bq/L ve
radon <13.4 Bq/L’dir. Bu durum, ilgili suların içmenin
yanı sıra balneolojik olarak da kullanılabileceğinin
kanıtıdır (Tablo 2).
Mikrobiyolojik kalite
Koliformlar laboratuvarda EMS yönteminde
mikrobiyolojik analiz olarak numaralandırıldı;
sonuçlar TS266’ya göre değerlendirildi. Sayım
sonunda bu yeraltı suyunun nokoliform olduğu
tespit edilmiştir (Tablo 3).
Tablo 1. Pertek doğal termal suyunda önemli
kimyasallar (Türkiye-Tunceli)
Pertek doğal termal su kimyasal içeriği Suların içme suyu olarak kullanılabilmesi için
TSE (Türk Standartları Enstitüsü), WHO (Dünya
Sağlık Örgütü) ve EPA (Amerikan Çevre Koruma
Ajansı) sınır değerlerine uygun olması gerektiği
vurgulanmaktadır (10). Analizler sonundaki
değerler WHO, EPA, TS266 değerleri ile
karşılaştırıldı. Verilere dayanarak, ilgili termal
suyun halk sağlığı açısından tehlike
oluşturmadığı sonucuna varılmıştır.
Koliformlar doğal olarak insanların ve homotermik
hayvanların bağırsak sisteminde bulunduğundan,
başlangıçta fekalkontaminasyonun en iyi
göstergeleri olarak değerlendirilmiştir.
100 mL’deki koliform bakteri sayısıyüksek kaliteli
mikrobiyolojik termal su2,2’den az olmalıdır.
Ayrıca ilgili bakterilerin 24 saat boyunca bir agar
plakasında inkübe edildiklerinde mL’de 100’den
fazla olması beklenmektedir (12). Yukarıdaki
verilere istinaden yelken açılabilir, bu kaynağa
koliform açısından mikrobiyolojik kontaminasyon
yoktur.
Sağlık Müdürlüğü Halk Sağlığı Laboratuvarı
sonuçlarını kullanan bir çalışma bize ilgili termal
Sutermal ve termal bir bölgede olsa bile mikrobiyolojik
olarak uygun değildir. Suyun kokusu fiziksel özellikler
açısından termal su özelliğine sahip olduğundan
çalışmaya devam edilmiş ve bölgesel olarak daha
önemli verilere ulaşılmıştır (4).
Bu çalışmada kullandığımız termal su kaynağı,
Tunceli’nin Pertek ilçesine bağlı Singeç
mevkiinde halkın içme ve banyo kürleri için
tercih ettiği sulardır.Mikrobiyolojik test
sonuçlarımız bu suyun uygun içeriğe sahip
olduğunu doğrulamaktadır.
Ülkemizde çok sayıda kaplıca, halk tarafından
hem geleneksel uygulamalar hem de tıbbi
beklentiler için kullanılmaktadır. Günümüzde
termal tesislerde mikrodermabrazyon,
botulinumtoksin ve kozmetoloji prosedürleri, foto
gençleştirme gibi birçok farklı tıbbi uygulama.
Özellikle dermatolojik hastalıklarda
önerilebilecek termal su tedavileri ile psoriazis,
atopdermatit, kaşıntı, liken ruber planus,
rozasea, akne, seboreikdermatit ve iktiyozlar
ilgili hastalıklara örnek olarak gösterilebilir.Falanca, düşük maliyetli ve doğal olmasının yanı
sıra, toksik etkilerden bağımsız; Bu suyun insan
sağlığı üzerindeki olumlu etkilerinin belirlenmesi, bu
makalenin ilaçların yüksek dozlama stratejileri
yerine tercih edilerek sonraki çalışmalar için bir ön
araştırma olmasını sağlamaktadır. İn vitro olarak
araştırılan Pertek termal suyunun da in vivoanimal
modelleri için de araştırılması gerektiğini
düşünüyoruz.
Antimikrobiyal etki
Turkey.Today birçok sağlık tesisi geleneksel
uygulamalar ve tıbbi beklentiler için kullanılmış,
termal tesislerde mikrodermabrazyon, botulinum
toksin ve kozmetoloji prosedürleri,
fotorejunevasyon gibi birçok farklı tıbbi uygulama
uygulanmaktadır. Termal su tedavileri, özellikle
dermatoloji alanındaki hastalıklarda tıbbi tedavi
ile birlikte önerilebilir. Bunlar arasında sedef
hastalığı, atopik dermatit, kaşıntı, likenruber
planus, rosacea, akne, seboreik dermatit ve
iktiyozlar bulunur.
Ayrıca düşük maliyetli ve doğal olmasının yanı sıra toksik
etkilerden bağımsız olması; Bu suyun insan sağlığı üzerindeki
olumlu etkilerinin belirlenmesi, bu makalenin ilaçların yüksek
dozlama stratejileri yerine tercih edilerek sonraki çalışmalar
için bir ön araştırma olmasını sağlamaktadır.
Bu çalışmada Pertek termal suyunun Minimal
inhibisyon konsantrasyon değeri için 100 μL’den
başlayarak 1.875 μL’ye kadar seri seyreltme
yapılmıştır. Bu durum, bu şifalı suyun tıbbi beklentileri
karşılaması ve önemli sağlık sorunlarına neden olan
bakteri, maya ve dermatofitler üzerindeki antimikrobiyal
etkisi açısından halk tarafından kullanılabileceğini
ortaya koymaktadır. Sadece çalışmada K. pneumoniae
üzerinde herhangi bir etki görülmedi (Tablo 4, Şekil 1).
Pertek termal suyu, idrar yolu enfeksiyonlarına
neden olan E. coli’de (MİK değeri; 12.5 μL) farklı
oranlarda etkilidir; S. aureus (MİK değeri; 100 μL)
farklı klinik evreleri olan hastalıklara neden olur; E.
faecalishastane enfeksiyonlarına neden olan ve ilk
kuyucukta artan direnç kazanır (MİK değeri; 100 μL);
Mantar enfeksiyonlarına neden olan Candida türleri
(MICdeğeri; 50 μL) ve dermatofitoza neden olan en
yaygın dermatofitler (MİK değerleri; 50, 12,5 μL).
Bulgularımız bu konuda ilk olup, sonraki
çalışmalar için kaynak olarak kullanılabilir.İnsan sağlığını korumak ve iyileştirmek ve aynı
zamanda en yeni ve en etkili tedaviye ulaşmak
için bu doğal kaynağın etkinliği doğrulanacaktır. Tartışma
Doğal sular, yeraltı döngüleri sırasında
topraktaki elementleri ve maddeleri çözer. Bunlar
arasında kalsiyum, magnezyum ve klor insan
beslenme fizyolojisinde rol oynayan ve sağlıklı
bir yaşam için günlük olarak belirli miktarda
alınması gereken elementler arasındadır. Ayrıca
bu sular, solunum, boşaltım ve sindirim, madde
sentezi ve enerji üretimi gibi bazı temel
yaşamsal olaylarda önemli rolleri olan florür,
demir, iyot, selenyum, bakır, çinko gibi eser
elementleri de içerebilmektedir. Daha önce bu
sular sadeceçıktıkları yerde kullanılıyordu, ancak
daha sonrabilim ve teknolojideki gelişmeler
onları şişelemeyi mümkün kıldı.
Fizyolojik su ihtiyacını karşılamak için şişelenmiş
doğal mineralli suların kullanılması geleneği birçok
gelişmiş ve gelişmekte olan ülkede hala yaygındır.
Ülkemizde doğal maden suları maden suyu,
maden suyu soda vesoda isimleri altında
şişelenmektedir. Ancak şişelenmiş maden suyu
tüketimi Avrupa seviyesinin altındadır (28).
İfadeler için bromür miktarı nadiren içme
sularında 1 mg/Lt’yi aşmaktadır (29). Bu ifadeye
göre Pertek termal suyu da kimyasal özellikleri
bakımından iyotlu su grubunda yer almaktadır.
İyot güçlü bir antibakteriyel, antiparaziter,
antiviral ve anti-kanser ajanıdır (30). Özbek ve
ark. (3) yaptıkları çalışmada, Alman
kaplıcalarının doğal sıcaklığı 20 ºC’nin üzerinde
olan şifalı suları ‘Kaplıca’ olarak kabul ettiklerini
vurgulamışlar; ayrıca en düşük değerlerin
üzerinde olan bazı özel minerallere sahip suları
‘Özel Balneolojik Sular’ olarak adlandırırlar.
1mg/L’nin üzerinde iyot içeren sular kallediodik
sulardır. Pertektermal suyun iyot miktarı 1,9
mg/L olduğu için balneoterapi.
Taraklıtermal su ve iyotlu suların solunum, kalp,
kan dolaşımı ve göz rahatsızlıkları üzerindeki
tedavi edici özellikleri açısından silisyum (silikon)
miktarı 35,8 Mg/L; bor miktarı 2.3 Mg / L’dir (31).
Yapılan bir çalışmada banyo uygulamaları şeklindeki
iyotlu suların damar sertliğinde yüksek tansiyonu
normalleştirdiği ve bazı romatizmal hastalıklarda, kemik
hastalıklarında, kadın hastalıklarında ve kronik üst
hastalıklarda kullanıldığı belirtilmiştir (32).
Zengin ve Eker (29) bir çalışma yaparak Kuzuluk
termal suyu analiz raporunu verdiler. İlgili rapora
göre iyodür miktarı <1 Mg/Lt; kükürt <0.05 mg /
L; Bromur <0.2’dir. Bu özelliklerinden dolayı
Kuzuluk termal suyu, dermatolojik, sindirim ve
sinir sistemi rahatsızlıklarının tedavisinde
kullanılır. Kıranşan ve ark.’ya (33) göre Bingöl
Kös sağlık merkezlerinde iyodür 0,46’dır.
Sulama suyu için bor içeriği sınırı 3 mg/L olarak
kabul edilir; İçme suyu için 2 mg / L. Yani içme
suları için yüksek değerler mide ve bağırsak
rahatsızlıklarına neden olur. Pertek termal suyu,
içme suyu standartlarının kabul edilebilir
maksimum sınırlarına uygundur (34).Ayrıca radon balneoterapinin anti-inflamatuar,
antioksidan periferik immün sistemde
modülasyon gibi biyolojik etkileri olduğu
gösterilmiştir (35).
CO2, radon (Rn) ve kükürt (H2S) en çokcilt
tarafından emilen bilinen elementlerdir.
Radon’un analjezik etkisi ve sinir dokusuna
afinitesi vardır(36).
Karakoç istasyonu termal sularında radon konsantrasyonu
0.29-10.26 Bq/L; Cumalı istasyonu termal sularında aynı
konsantrasyon 01-16,67 B/L’dir (37).
Maden sularında trityum yoğunlukları 1 TB ile 25 TB
arasında değişmektedir. Bu ilgili yoğunluk ‘asırlık’ sularda
1 ila 2 TB arasında değişmektedir. ‘Genç’ sular daha
yüksek değerlere sahiptir. 0.12 Bq/L (0.0186Mev ışın)
radyoaktivitesi 1 TB (38) ile sulara karşılık gelir.
Yukarıdaki verilere istinaden Pertek termal suları
için yapılan radyoaktivite analizlerinde trityum
içeriği <10 Bq/L (<83,33 TB) olduğu için genç su
olarak adlandırılmaktadır.
İçme ve şehir suları standartlarında
mikrobiyolojik, kimyasal ve fiziksel açıdan Bor 1
mg/L toplam koliform:0, E. coli:0 öncelikli
standartlar için olmalıdır; alfa yayıcılar (Bq /L)
0,1 olmalıdır; beta yayıcılar ikincil standartlar (Bq
/ L) (4) için (B q / L) 1 olmalıdır.
Sonuçlara atıfta bulunularak söylenebilir (alfa
0.15; beta <0.30) Pertek termal sularının alfa,
betaradyoaktivite, radon, trityum düzeylerinin hem
içmeye hem de inbalneoterapiyi kullanmaya uygun
olduğunu elde ettik. Analizler sonundaki değerler
SKKY, WHO, EPA, TS266 değerleri ile karşılaştırıldı.
Sonuçlar açısından Pertek termal sularının içme ve
balneoterapi üzerinde olumlu etkileri vardır.
Enterobacter aerogenes, Klebsiella pneumoniae ve
Citrobacter freundi hem doğada hem de bitkilerde
bulunur; ancak toprakta çoğalmaları ve sulara
karışmaları nedeniyle dışkı kirliliğinin göstergesi
olarak kullanılamazlar. Bu bakterilere de
totalkoliform denir. Fetal kontaminasyondan
kaynaklanan E. coli, içme suyunun bakteri hijyenini
gösteren en önemli gösterge bakteridir (39). Pertek
termal tesisinin termal suları, Karahayıt bölgesi halkı
tarafından hem ısıl işlem hem de turizm amacıyla
yaygın olarak kullanılmaktadır. Şunlar önemlidir:
Bu ortamın sağlığa katkılarını araştırın (40).
Bu şifa kaynaklarının antibakteriyel, antifungal,
antidermatofit özelliklerinin incelendiği ilk
çalışmadır. Bu çalışmanın konusu ve kapsamı
hem termal sağlık hem de termal turizm
açısından değerli olan bu şifalı sulardır. İlgili sular
ayrıca mineraller nedeniyle birçok antimikrobiyal,
antiinflamatuar özelliğe sahiptir (15).
Bu nedenle bu maden suyunun tedavi edici gıda
olarak şişelenerek ve üstün nitelikleri nedeniyle
herkesin yararına olacak şekilde yurt dışına
pazarlanarak gelecekte topluma faydalı olacağını
düşünüyoruz. Çünkü bazı minerallerin günlük
ihtiyaçlarının karşılanması, metabolik süreçlerin
desteklenmesi ve bazı sistemlerin fizyolojik ve şifa
açısından fonksiyonlarının etkilenmesinin bu maden
suyu sayesinde gerçekleşeceğine inanıyoruz.
Son
Doğal şifalı termal suların biyolojik aktivitelerinin ve
mikrobiyolojik kalitelerinin gözden geçirilmesi ile ilgili
analizlerden hareketle, bu çalışmanın birçok hastalığa
şifa kaynağı olması açısından sonraki invivo
çalışmalara ışık tutabileceği düşünülmektedir.
Balneolojik ve biyolojik özellikleri tarafımızca
belirlenen bu su örneğinin hem içme hem de dış
yollarla insan sağlığı üzerinde olumlu ve tedavi
edici etkileri vardır. Bu anlamda, bu suyun
kükürt, iyot, silikon, brom, bor bileşiklerinin
uygun düzeyde olması nedeniyle, bu makale
gelecekteki çalışmalara ilham kaynağı olacaktır.
Kaplıcaların medikal turizm açısından önemini
ve genel olarak turizmin sürdürülebilirliğini
göstermesi açısından araştırma yapılması
faydalı olacaktır.
Finansman: Bu çalışma MUNIBAP Munzur
ÜniversitesiBilimsel Araştırma Proje
KoordinatörlüğüMFMUB019-14 tarafından finanse
edilmiştir.
Çıkar Çatışmaları: Yazarlar çıkar çatışması olmadığını
belirtmişlerdir. Makale yayınlanmak üzere tüm yazarlar
tarafından onaylanmıştır.

Başvuru

Varol S. Yeraltı suyunda toplam alfa ve beta
radyoaktivitesi. JEng Bilim Tasarım 2011; 1(3):101-106.

Özkul G, Sezgin A, Eke E, Demirel E. Beypazarı bölgesitermal
potansiyel vaka çalışması: Tahtalı-Dutlu işletmesi. İlk Ulusal
Kaplıca Turizmi Sempozyumu; Gönen/Balıkesir,; Demirtaş N; 2001
05-06 Mayıs. sayfa 3-19.

Boyraz M, Çetin A. Termal otel işletmelerinde
jeotermal kaynak kullanımının yönetsel açıdan
değerlendirilmesi: Denizli ili örneği. SDÜ Vizyoner J2019;
10(23): 84-98.

Özbek D, Özbek T [İnternet]. Jeotermal kaynakların
sağlık ve termal turizme entegrasyonu. 2018. s
99.Şuradan
ulaşılabilir:https://www.jmo.org.tr/resimler/ekler/40222ad
e2401c27_ek.pdf?dergi=HABER%20B%DCLTEN%DD

Aslan R. Sıçanlarda uzun süreli kaplıca suyu
tüketiminin oksidan antioksidan dengesi ve bazı
biyokimyasal parametreler üzerine etkisinin belirlenmesi.
AfyonKocatepe Üniversitesi Bilimsel Araştırma Proje
Raporu.Proje no: s. 09. VF. 20. 2009; s.3.

Petraccia L, Liberati G, Masciullo SG, Grassi B, Fraioli
A.Su, maden suları ve sağlık. Clin Nutr 2006; 3:377-
385.

Gabriella G, Papetti A, Daglia M, Berte F, Gregotti C.
Bazı yaygın diyet sebzelerinin suda çözünür
bileşenlerinin sıçan karaciğeri mikrozomu üzerindeki
koruyucu aktivitesi ve ısıl işlemin etkisi. J Tarımsal Gıda
Kimyası1998; 46:4123- 4127.

Karagülle İle. muamele Balneoterapi ve
klimatoterapi. Türkiye Kaplıcaları ve Kaplıca Tıbbı
Rehberi. I. Baskı. İstanbul:Karagülle MZ. ve
DoğanMB.; Nobel Tıp Kitabevleri; 2002;1-48.

Hacıoğlu N, Dülger B. Biga Çayı’nda (Biga, Çanakkale,
Türkiye) bazı fiziko-kimyasal ve mikrobiyolojik parametrelerin
aylık değişimi. Afr J Biyoteknoloji 2009; 8(9):1929-
1937.

Gürler O, Akar U, Kahraman A, Yaşçın S, Kaynak
G,Gündoğdu O. Bursa, Türkiye termik sularında radon
seviyelerinin ölçümleri. Fresenius Environ Boğa 2010;
19(12):301-307.

Çevik C, Eryavuz A, Ulutaş Küçükkurt İ, vd.
Sıçanlarda kaplıca suyu ve kaplıca suyu ile birlikte uzun
süreli C vitamini tüketiminin oksidan antioksidan dengesi
ve bazı biyokimyasal parametreler üzerine etkisinin
belirlenmesi. Kocatepe Veteriner J 2011 ; 4(2):23-32.

Acar G, Tokatlı C, Köse E, Çiçek A, Dayıoğlu H.Emet
ve Hisarcık Yeraltı Sularının Kalitesinin İncelenmesi
(Kütahya). DPU J Bilim I 2012; 27:13-22.

Çamur D, Değerli S, Vaizoğlu SA, Yavuz CI, İlter H,
GülerC. Termal kaynaklarda ortaya çıkan önemli halk
sağlığı sorunu: Amip Türkiye’den bir ön çalışma.
JEnviron Prot Ecol 2016; 17(2):469-476.

Çevik C, Ulutaş E, Demirel H, İnce S, Eryavuz
A.Şişelenmiş ürünlerin oksidan antioksidan dengesi ve bazı
biyokimyasal parametreler üzerindeki etkisinin belirlenmesi,
sıçanlarda damıtılmış ve deiyonize termal su.
Kocatepe Veteriner J2016; 9(3):171-178.

Carbajo JM, Maraver F. Kükürtlü maden suları: Sağlık
için yeni uygulamalar. Hindawi E CAM 2017; sayfa 11.

Karagülle M [İnternet]. Pertek termal sağlık
turizmitarım, inşaat ve ticaret. Anonim şirket Pertek
Termal tesisinin su analiz raporlarının tıbbi balneolojik
olarak değerlendirilmesi. Şuradan temin edilebilir: Müfit
ZekiKaragülle http://www.azkurs.org/pertek-termal-sagliktur-ins-ve-ticas-pertek-termal-tesisi-su.html. 17.12.2014.

Karaca B, Akata I, Çöleri Cihan A. Lentinus edodes,
Lactariusdelicious ve Ganoderma lucidum’un antibiyofilm
ve antimikrobiyal aktiviteleri. Kastamonu Univ J
FacOrmancılık 2017; 17(4):660-668.

Yalçınkaya F. Halk hekimliğinde tedavi yöntem ve
teknikleri. Uluslararası J Halk Res 2019; 1(2): s11.

Hizmetli S. Yaşlı hastalarda hidroklimatolojibalneoterapi uygulamaları.
TürkJPhysiotherRehabil.2009; 55(2):100-3.

SM4500 S2D Sülfür metilen mavisi yöntemi [İnternet].
Su ve atık su (AWWA) muayenesi için standart yöntemler;
40 CFR Bölüm 136, 2011. Sülfür-Hach.Şuradan temin
edilebilir: https://www.hach.com/asset-get.download.jsa?
id=7639983902.

SM 3111 D-(2011) Alev atomik absorpsiyon
spektrometrisi ile metaller – doğrudan nitröz oksit-asetilen
alev yöntemi. Su ve Akarsu Suyu İncelemesi için
Standart Yöntemler (AWWA); 40 CFR Bölüm 136.

SM4110B Eluent iletkenliğinin kimyasal olarak bastırılmasıyla
iyonkromatografi ile anyonun standart yöntemle belirlenmesi. Su
ve Atık Sularının İncelenmesi için Standart Yöntemler (AWWA);
40 CFR Bölüm 136, 2011.
141.

EPA 200.7 Endüktif olarak eşleştirilmiş plazma
atomik emisyonlarıpektrometri ile metal ve eser
elementlerin, suyun ve atıkların belirlenmesi. Çevresel
numunelerde metallerin belirlenmesi için yöntemler
EPA/600/R-94/111; 40 CFR Bölüm 136, 1994; 141.

TSEN ISO 9308-1. (2014/A1:2017) Su nitelik
Escherichia coli ve koliform bakteri sayımı Bölüm 1: Düşük
bakteri arka plan florasına sahip sular için membran filtrasyon
yöntemi. Uluslararası Standart Organizasyonu
2014.

Clavijo A, Maria FK, Rossen A, ve diğerleri. Su
kalitesini ve kirliliğini değerlendirmek için entegre bir
toksikolojik araç olarak nematodekaenorhabditis
elegans. Bilim Toplam Çevre 2016; 569–570:252-261.

NCCLS, Aerobik olarak büyüyen bakteriler için
seyreltme yöntemleri ve antimikrobiyal duyarlılık testleri;
Onaylanmış standart – Beşinci Baskı. NCCLS belgesi
M7-A5, NCCLS: Wayne, PA, ABD, 2000.

İştar E. Türkiye’de Sağlık turizmi: Gazeteler üzerine bir araştırma.
Uluslararası J Yönetim Stratejileri Res 2016; 3(1):26-35.

Tontus, O. [İnternet]. 2015. Kitapta: Tüm yönleriyle sağlık
turizmi. Bölüm:Türkiye’de termal sağlık turizmi.Şuradan
ulaşılabilir:https://shgmturizmdb.saglik.gov.tr/Eklenti/10949/0
/07pdf.pdf s. 64.

Güler Ç, Çobanoğlu Z. Su kalitesi, Çevre sağlığıtemel
kaynak serisi. Sayı 43, 1. baskı, Ankara, 1997; sayfa 92.

Balım G, Balım T [İnternet]. 2020. Şu tarihten itibaren mevcut:
http://www.goksinbalim.com.tr/makaleler/makaleler/iyotunnekadar-onemli-oldugunu-biliyor-musunuz 2020.

Zengin B, Eker N. Sakarya ilinin termal turizm
potansiyelinin değerlendirilmesi. Kastamonu Univ J Eco
Adm Sci 2016;13:165-181.

Cımbız A, Beydemir F, Manisalıgil Ü, Dayıoğlu H.
KaplıcaTedavisininakutkardiyopulmoneretkilerinindeğerlen
dirilmesi (Evaluation of the acute cardiopulmonaryeffects
of Spa Treatment). J Sci Technol DPU 2004 ; 6:27-
42.

Kıranşan K, Şengün MT. Bingöl ili jeotermal
Kaynaklar. Türkiye Coğrafyacılar Birliği Yıllık
Toplantısı tutanakları. Fatih Üniversitesi. 19-21
Haziran, İstanbul. 2013; s.339.

Şimşek C. Balçovajeotermal sahasında bor ve
arsenik kirliliği. Jeotermal Enerji Semineri 2014; 361-
368.

Kardeş S. Tıpta radonun etki
mekanizmalarıhidroklimatoloji. Ege Tıp Bilimleri
DergisiTıbbi Ekoloji ve Hidroklimatoloji 80. Yıl
Sempozyumu 1938&2018. İstanbul. 15 Aralık, 2018;
s.46.

Takinacı ZD. Ankilozan spondilit tedavisinde
balneoterapi, peloidoterapi ve egzersiz tedavisinin etkinliğinin
karşılaştırılması [Doktora Tezi]. İstanbul Üniversitesi, Sağlık
Bilimleri Enstitüsü. İstanbul. 2011; 98 sayfa.

Camgöz B Saç MM, Bolca M, Özen F, Oruç ÖE,
DemirelN. Termal suların radyoaktivitesinin ve kimyasal
içeriğinin incelenmesi; İzmir örneği, Seferihisar Bölgesi.
Ecol2010; 19(76):78-87.

Su ve sağlık. Doğal maden suyu rehberi. Bölüm 4,
Doğal maden suyunun tanımlanması. Halk sağlığının
korunması için su mevzuatının uyumlaştırılması ve
uygulanmasında sağlık bakanlığının güçlendirilmesi.
Eşleştirme Projesi. TR 04-IB-EN- 04. Ankara. 2008; s.59.

Kamanlı Can N. Çeşitli su örneklerinde membran
filtrasyonu ve konvansiyonel yöntemlerle mikrobiyolojik
kalite analizi ve antibiyotik direncinin
belirlenmesi[Doktora Tezi]. Gazi Üniversitesi, Fen
Bilimleri Enstitüsü. Ankara.2011; 223 sayfa.

Çölbe N, Gürbüz H, Kavurgacı N, Kısaoğlu S, Ergin
Ç,Ergin Ş. Karahayıt termal suyunun Staphylococcus aureus
büyümesi üzerine in-vitro etkisi. PAM Med J 2010 ; 3(3):137-
141.
Mektuplaşma
Pınar Erecevit SönmezPertek Sakine GençMeslek
Yüksekokulu, Sağlık Hizmetleri Bölümü, Munzur
Üniversitesi, TR 62000-Tunceli, TürkiyeE-posta:
[email protected]

MAKALENİN ORİJİNAL HALİ EKTEDİR

file:///C:/Users/termal/Downloads/PN_12475%20(2).pdf